Zadzwoń i umów się na konsultację: telefon +48 788 950 798

Aktualności

Rozwój pamięci


Rozwój pamięci

Pamięć jest jedną z najbardziej fascynujących funkcji naszego mózgu. Zupełnie naturalne jest dla nas to, że budząc się rano, rozpoznajemy pokój i twarze bliskich, a także potrafimy wykorzystać zdobytą wcześniej wiedzę w codziennych sytuacjach. Przecież zadaniem pamięci jest właśnie gromadzenie wiedzy o świecie i umiejętności nabywanych w ciągu życia. To właśnie dzięki niej udaje nam zrozumieć zachowania ludzi i analizować okoliczności, w jakich się znajdujemy. To właśnie ona pozwala nam oceniać obserwowane zdarzenia i odbierane wiadomości.
Pamięć człowieka jest procesem odpowiedzialnym za przechowywanie, rejestrowanie i odtwarzanie doświadczenia oraz przetwarzanie informacji. W pamięci są przechowywane pojedyncze informacje, umiejętności a także wiedza uporządkowana. Poszczególne rodzaje pamięci są uporządkowane hierarchicznie zależne od rodzaju informacji i sposób jej przechowywania. Rodzaje pamięci pojawiły się kolejno w toku ewolucji człowieka i były wzbogacane o nowe formy przystosowane do rejestrowania coraz bardziej złożonych danych. W pamięci mogą być przechowywane biologiczne struktury organizmu, które zapisane są w genach.
Pamięć możemy rozumieć jako ,,proces’’ a także ,,zdolność’’.

Pamięć rozumiana jako proces:
  • jest indywidualnym sposobem kodowania doświadczenia poprzez każdego człowieka, które może być łatwiej lub trudniej dostępne,
  • składa się z wielu faz: „zapamiętywania”, „przechowywania” i ,,odtwarzania informacji’’,
  • jest fazą przetwarzania informacji
  • można doskonalić niektóre fazy procesu pamięciowego np. fazę odtwarzania.

Możemy wyróżnić pamięć operacyjną (krótkotrwałą) i pamięć długotrwałą. Pamięć długotrwała dzieli się na pamięć proceduralną (implicite) i pamięć deklaratywną (explicite), która obejmuje pamięć semantyczną i epizodyczną.
Pamięć deklaratywna zawiera świadoma wiedzę o różnych faktach, semantyczną i epizodyczną, którą możemy przedstawić słownie. Jest pamięcią świadomą i rośnie wraz z wiekiem. Pamięć proceduralna obejmuje wiedzę praktyczną i dotyczy umiejętności np. jak coś zrobić, jak mówić po polsku i działa automatycznie, a nie świadomie.
Pamięć człowieka funkcjonuje już od pierwszych chwil życia. W pierwszym roku życia występują przejawy funkcjonowania wszystkich podstawowych systemów pamięci. Pierwsze cztery lata życia objęte są tzw. amnezją dziecięcą, która uniemożliwia przypomnienie jakichkolwiek wydarzeń. Te niepamiętne doświadczenia z dzieciństwa mają trwały wpływ na psychikę człowieka dorosłego. Kształtują się wtedy reakcje emocjonalne oraz postawa wobec ludzi i świata. Pamięć autobiograficzna zaczyna funkcjonować dopiero od czwartego lub piątego roku życia. Małe dzieci potrafią dużo zapamiętywać w życiu codziennym. Przyswajają szeroką wiedzę o świecie i są aktywne poznawczo. W niektórych sytuacjach dzieci pamiętają bardzo mało, w innych potrafią zaskakiwać swoimi osiągnięciami. Zdolności przypominania i zapamiętywania w dzieciństwie są znacznie mniejsze niż w okresie dorastania lub w wieku dorosłym, co uważamy za fakt oczywisty. Zakres pamięci dwulatka obejmuje dwie cyfry, trzylatka 3 cyfry, czternastolatka i osób dorosłych 7 cyfr. Pamięć krótkotrwała jest miejscem, gdzie informacje są przechowywane i przetwarzane w związku z tym może przeprowadzić tylko niewiele operacji pamięciowych, a proces zapominania związany jest z potrzebą zapamiętywania nowych informacji.
Dzieci w wieku przedszkolnym w przeciwieństwie do dzieci starszych nie stosują strategii pamięciowych. Cecha małych dzieci jest bierność podczas wykonywania zadań pamięciowych. Po usłyszeniu polecenia „zapamiętaj słowa” lub „zapamiętaj obrazki” nie podejmują żadnych zauważalnych działań. Starsze dzieci powtarzają słowa, grupują podobne elementy lub nazywają obrazki. Wraz z wiekiem wzrasta zdolność kontrolowania strategii pamięciowych. W wieku 10-12 lat pojawia się świadomość metapamięci. Małe dzieci posiadają bardzo małą wiedzę na temat funkcjonowania własnej pamięci, stąd maja problem z kontrolą i samoregulacją procesów pamięciowych. Nie potrafią same pokierować procesem zwanym z poszukiwaniem informacji w pamięci. Opierają się na wskazówkach związanych z miejscami i przedmiotami, które dotyczą danej informacji, a także na pytaniach zadawanych przez dorosłych. Małe dzieci kodują materiał słowny z uwagi na cechy akustyczne. Jednak już w przedszkolu pojawia się pamięć konstruktywna, np. podczas opowiadania dzieciom historyjek lub pokazywania historyjek obrazkowych zapamiętują to, co jest najważniejsze pomijając szczegóły.

W pierwszych latach nauki szkolnej są bardziej świadome własnych zdolności i dzięki temu są w stanie lepiej przewidywać swoje wyniki. Wraz z wiekiem dzieci poznają swoja pamięć i uczą się strategii pamięciowych, zdobywają wiedzę o świecie i wykorzystują znaczeniowy sposób szyfrowania informacji.
Według teorii Piageta dziecko zdobywa wiedzę poprzez indywidualne, aktywne poznawanie świata i rozwiązywanie napotkanych problemów.

Piaget wyróżnia 4 etapy rozwoju myślenia:

• sensoryczno-motoryczny (do 2 lat); poznawanie świata uzależnione jest od wykorzystywania zmysłów i ruchu,
• przedoperacyjny (2-7lat); dzieci nabywają zdolność posługiwania się symbolami takimi jak: obrazki, słowa, rozwija się fantazja,
• operacji konkretnych (7-11 lat); pojawia się logiczne myślenie, ale na bazie przedmiotów konkretnych i nie obejmuje pojęć abstrakcyjnych.
• operacji formalnych (od 11roku życia) dzieci są zdolne do wykonywania operacji umysłowych opartych na logicznym myśleniu na pojęciach abstrakcyjnych.

Kolejną teorię „sociocultural-teory” przedstawia Vygotsky zauważając to co pomija Piaget. Zgodnie z ta teorią, rozwój umysłowy dziecka jest procesem społecznym tzn. rozumowanie, rozumienie, planowanie, zapamiętywanie jest wynikiem doświadczeń społecznych w aspektach: kulturowym, interpersonalnym i indywidualnym.

Stadium operacji konkretnych 7-11 letnich dzieci pozwala na systematyczne, logiczne myślenie, ale tylko „tu i teraz”. Formalne i abstrakcyjne myślenie wciąż nie jest dostępne. Dzieci w tym wieku mają bardzo dobrze rozwiniętą pamięć krótkotrwałą (operacyjną), szybko się uczą, jak również szybko zapominają, co jest naturalną ich cechą. Dlatego tak ważne w procesie nauczania dzieci jest spiralne utrwalanie materiału. Nieutrwalony materiał jest zapominany już następnego dnia w ok. 80%. Treści utrwalone i wbudowane w system pamięci długotrwałej pozostają na zawsze tak jak własne nazwisko. Pamięć krótkotrwała w odróżnieniu od długotrwałej jest ograniczona.
Okres tzw. middle-childchood (11- 12 lat) charakteryzuje wzrost uwagi, metapamięci, rozumienia instrukcji, postrzegania, porządkowania i zapamiętywania wiadomości. U osób dorosłych proces porządkowania i zapamiętywanych wiadomości następuje automatycznie.

Pomimo słabości i deficytów, pamięć małych dzieci jest dobrze przystosowana do podstawowych zachowań małego dziecka związanych z kontaktami społecznymi, orientacją przestrzenną, przyswajaniem języka, nabywaniem rutynowych czynności, przewidywaniem przebiegu zdarzeń, a także kształtowaniem własnej tożsamości i wiedzy o świecie poprzez spontaniczne wspomnienia, które pomagają porządkować doświadczenie. Dzieci doskonale potrafią korzystać ze wsparcia i wskazówek podczas wykonywania zadań. W życiu codziennym pamięć dzieci jest wspierana poprzez naturalne formy aktywności, które wspomagają strategie pamięciowe.

Szkoła od pierwszych lat nauki aż po maturę i studia jest nastawiona na kształtowanie systemu wiadomości i umiejętności, a z tym wiąże się efektywność kształcenia. Zmiany rozwojowe towarzyszące wzrostowi pojemności pamięci związane są z uwagą, motywacją i zaangażowaniem w wykonywanie zadań. Dlatego tak ważne jest, ile uczeń jest w stanie zapamiętać, zrozumieć, wbudować w system posiadanej wiedzy, wykorzystać w praktyce i zachować w pamięci.

Literatura:

1. M. Jagodzińska. Rozwój pamięci w dzieciństwie. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Gdańsk 2003.

powrót do listy

Wspomagamy dzieci w nabywaniu nowych umiejętności, wspieramy w trudnościach i towarzyszymy podczas procesu wzrastania.

Gabinet Terapeutyczny

Gabinet Terapeutyczny Żaneta Łopata - ikona Gabinet Terapeutyczny
Żaneta Łopata
Gabinet Terapeutyczny Żaneta Łopata - ikona lokalizacja Kojszówka 254
34-231 Juszczyn
POLSKA